T?rk k?l?c? ve yata?an yabanc? ustalara emanet

[.: кιηgѕιzє :.]

[spoiler]Tarih? T?rk k?l?c?n? ve yata?an? asl?na uygun imal etmek i?in yeni projeler ?retiliyor. Ancak T?rkiye'de yeterli ara?t?rma olmamas? b?y?k bir s?k?nt?. 500 y?l ?nceki kalitesiyle k?l?? imal edebilecek ustalar?n say?s? ise d?nya genelinde 10'u ge?miyor.
                                                                                          
Kayahan Horoz bilgisayar m?hendisi. Son 5 y?ld?r e?imli a?z?yla me?hur T?rk k?l?c?na ve yata?ana dair ara?t?rma yap?yor. Ancak t?m gayretlerine ra?men yurti?inde ula?t??? kaynaklar s?n?rl?. ?stelik tahmin etmedi?i bir ilgisizlik de s?z konusu. Onu en ?ok ?zen husus, kendi k?lt?r?ne ait bir zanaat? yabanc? uzman ve dok?manlardan ??renmek: "K?l?ca ve yata?ana dair ara?t?rma yaparken kapsaml? bilgilere sahip yerli eserlere ula?amad?m. Amerika ve Avrupa'da durum tam tersi. K?lt?r?m?z? bizden iyi biliyorlar." Ge?ti?imiz haftalarda yay?na ba?layan "cebehane" isimli internet sitesinde ?imdiye kadar ula?t??? bilgilere yer veren Horoz'un amac? T?rk k?l?c?n? ve yata?an? kendi topraklar?nda yeniden ihya etmek; hatta 500 y?l ?ncenin ustalar?n?n elinden ??kan kalitede ?r?nler imal etmek. Japonlar?n mill? k?l??lar? 'katana' sayesinde k?lt?rlerini tan?tt???na ve madd? kazan? elde etti?ine de?inerek, "Ayn? durum bizim i?in niye ge?erli olmas?n?" diyor.

ORTA ASYA'DAN D?NYAYA YAYILAN T?RK KILICI

Asl?nda Kayahan Horoz yaln?z de?il. Denizli Serinhisar'a ba?l? Yata?an Belde Belediyesi ile M?ft? Arif Ak?it E?itim ve K?lt?r Vakf?, "Sel?uklu'dan Osmanl?'ya, Osmanl?'dan G?n?m?ze T?rk K?l?c? Yata?an" ba?l?kl? bir projeyi bu y?l hayata ge?irdi. 150'ye yak?n kursiyere e?itim vermeyi planlayan projenin hedefi, T?rk k?l?c?n? ve yata?an? usta ellerde yeniden canland?rmak. ?ncelikli hedef ise yurtd???ndan gelen ehil ustalar sayesinde h?lihaz?rda Yata?an'da basit ?ekliyle imalat yapan at?lye sahiplerini e?itmek... Projeyi hedefleri itibariyle umut verici bulan Kayahan Horoz'un baz? ?ekinceleri de yok de?il. T?rkiye'de "usta" kabul edilen ki?ilerin seviyesinin iyi ?l??lmesi gerekti?ini belirten Horoz'a g?re, d?nya standartlar?nda asl?na uygun kesici silahlar ?reten Amerikal? ve Avrupal? ustalar, k?l?? ve benzerleriyle ilgili ?al??malar?n? hem teorik hem de pratik alanda birlikte y?r?t?yor. Yeri geldi?inde ocaklarda demir ve ?elik bile d?v?yorlar. "Yata?an ve T?rk k?l?c? uluslararas? bir ?ne sahip. Kalitesiz, sadece g?ze hitap eden ?r?nlerle bu imaj y?k?lmamal?. Yapm??ken hakk?n? verelim ve atalar?m?z gibi kaliteli eserler ortaya koyal?m." diyor.

Horoz'un verdi?i bilgilere g?re, T?rk k?l?c? zaman i?inde ?retim ve kullan?m a?amas?nda kazand??? farkl?l?klar sebebiyle benzerlerinden ayr?l?yor. Orta Asya'da ?evrelerindeki onlarca d??man kabileyle m?cadele eden T?rk topluluklar?, her defas?nda muzaffer olabilmek i?in ?zellikle silahlar?nda s?k s?k yenilikler yapar. ?rne?in, T?rk s?varilerinin (atl?) d??man piyadelerine (yaya) kar?? d?z k?l??larla kar?? koymas?nda zorluklar ??k?nca ?are aran?r. Harcanan kuvveti d???rmek, buna mukabil kesme etkisini art?rmak i?in k?l?c?n kesici taraf?na d?? b?key e?im verilir. Ayr?ca k?l?c?n s?rt? tabir edilen di?er a?z?n?n da bir k?sm? geni? tutulur ve keskinle?tirilir. Horoz'a g?re bu T?rk k?l?c?n?n karakteristik ?zelli?i. ?lk k?l??larda 4'te 3 oran?ndaki kesici b?l?m, sonraki d?nemlerde 3'te 1'e ve 4'te 1'e d??er. Bunun sebebi d?v??te kullan?lmayan b?l?mle u?ra?mamad?r.

Ba?ar?l? sistemin ilk taklit?isi ?inlilerdir. T?rklerin geli?tirdi?i ?ekli kendilerine uyarlayan ?inliler 'dai-dao' denilen me?hur k?l??lar?n? ?retir. Japonlar?n d?nyaya nam salan 'katana's?n?n e?ikli?i de temelde T?rk k?l?c?ndan esinlenmi?tir. G??ler, ak?nlar ve sava?lar sayesinde T?rk k?l?c?n?n etkisi yay?l?r. Hindistan'da 'talwar', ?ran'da '?am?ir', Arap Yar?madas?'nda 'seyf' ve nihayet Avrupa'da 'sabre' hep bu formun sayesinde ortaya ??kar. T?rk k?l?c? zamanla daha da geli?ir. 1297-99 aras?nda h?k?m s?ren Memluk Sultan? H?sam El Din'e ait h?lihaz?rda Topkap? M?zesi'nde sergilenen k?l??, bu ?zel bi?imin T?rkiye'deki en eski ?rne?idir.

T?rk k?l?c? estetik ve performans bakm?ndan en ?st seviyeye 16. y?zy?lda ula??r; ancak ayn? d?nem bu t?r?n g?zden d??meye ba?lad??? zaman diliminin de ba?lang?c?d?r asl?nda. ?ran'daki ?am?ir'in T?rk k?l?c?ndan fark?, sap k?sm?ndan uca kadar orant?l? incelmesidir. Bu ?zellik, Safev? Devleti'nin etkisiyle Osmanl? ?lkesine girer ve Anadolu'daki ?retim ?eklini etkiler. Ayr?ca o y?llarda ?ngiltere'den hat?r? say?l?r miktarda k?l?? ithal edilir. B?ylece kalite gittik?e d??er. III. Selim devrinde (1806'da) ordudaki yenile?me hareketleri ?er?evesinde T?rk k?l?c? kullan?m? yasaklan?r.

T?RK ASKER? AVRUPA, AMER?KAN ASKER? T?RK KILICI TA?IYOR

III. Selim'in Nizam-? Cedid (Yeni D?zen) d?nemiyle ba?layan Avrupa tarz? k?l??lar?n kullan?m? Osmanl?'n?n son d?nemlerine kadar devam eder ve g?n?m?ze ula??r. Kayahan Horoz'a g?re, bug?n T?rk subay?n?n belini resm? bayramlarda ve mezuniyet t?renlerinde s?sleyen k?l??lar Avrupa?. Ancak burada dikkat ?ekici bir anekdot var. Horoz'un ara?t?rmalar?nda buldu?u bu ?a??rt?c? bilgi T?rk milletinin unutkanl???na dair bilgiler de veriyor. ?imdilerde Amerikan deniz askerlerinin beline takt?klar? t?ren k?l??lar?ndan biri T?rk k?l?c? formunda mesela. Peki, T?rk k?l?c? Amerika'ya kadar nas?l uzand??

Kayahan Horoz'un verdi?i bilgilere g?re, 19'uncu y?zy?l?n ba?lar?nda Fas Sultanl???, Cezayir, Tunus ve Trablusgarp Beylikleri ile ABD aras?nda Kuzeybat? Afrika-Akdeniz sahillerinde Birinci Berber? Sava?? yap?l?r. ABD'nin zaferiyle neticelenen harbe i?tirak eden Y?zba?? Presley O'Bannon'a, Derne ?arp??malar? an?s?na Karamanl? Hamit Bey bir Memluk k?l?c? hediye eder. Meml?k k?l?c? dikkate al?narak ?retilen model, 1825 y?l?ndan sonra t?renlerde deniz subaylar?n?n belini s?slemeye ba?lar.

T?rk k?l?c?n?n serencam? b?yle. 'Levent' naml? bahriye askerlerinin ve yeni?erilerin kulland??? 'yata?an' ise ana silah de?il asl?nda. Yard?mc? silah olarak yak?n d?v??lerde kullan?l?r genelde. ?o?u ki?inin Mu?la'n?n ayn? isimli il?esinde yap?ld???n? zannetti?i yata?an hakk?nda ?e?itli rivayetler var. ?imdilerde Denizli Serinhisar'da basit ?rnekleri imal ediliyor. K?l??tan k?sa, han?erden uzun, k?l?c?n aksine i?b?key silah?n T?rkiye'deki en eski ?rne?i 1526 tarihli. Ahmet Tek?l? isimli ustan?n Kanun? Sultan S?leyman i?in haz?rlad??? bu silah?n kabzas? fildi?inden. ?zeri alt?n, g?m??, yakut ve incilerle s?sl?.

Yata?an?n k?kenine gelince… M?s?rl?lar?n kulland??? 'khopesh' isimli kesici silah Makedonya Kral? ?skender d?neminde formunu biraz de?i?tirerek 'kopis' ad?n? al?r. ?skender'in seferleriyle do?uya ula??r. Nepal'in mill? silah? 'khukri' de yap? itibariyle bu silsilenin devam?d?r. Sultan S?leyman'?n bu d?nemden kalma eserlerden esinlenerek yata?an? yapt?rd??? rivayet ediliyor. Bir di?er g?r??e g?re Sel?uklu Sultan? 1195'te, naml? bir yi?idini Osman Bey'i Teke Yar?madas?'n? fethe g?nderir. Osman Bey bilgili ve tecr?beli bir askerdir ve girdi?i harpleri kolayl?kla kazan?r. Halk?n nazar?nda art?k 'yatt??? yerden sava? kazanan ki?i' diye an?lmaya ba?lar ki bu durum kendisine 'Yata?an Baba' unvan?n? kazand?r?r. Sultan?n hizmetinden ??kt?ktan sonra Teke'ye d?ner ve orada derg?h kurar. Ayn? zamanda iyi bir demirci ustas? olur. ?zel k?l??lar yapmaya ba?lar.

T?RK KILICI VE YATA?AN ?HYA ED?LEB?LECEK M??

Rivayet bu, yanl?? da olabilir do?ru da. Ama Kayahan Horoz'un da ?zerinde durdu?u gibi yata?an?n teknik ?zellikleri ve i?lemeleri onun cazibesini art?r?yor. Keskin ?elik a??z, vurman?n ?iddetini yumu?atan s?rt k?sm?nda T ?eklindeki demir yap? bu silah?n en ?nemli ?zelliklerinden. A??rl?k merkezi uca yak?n oldu?undan ba?ar?l? bir yar?c? silah ayn? zamanda. Yata?an?n 17'nci ve 18'inci y?zy?lda Osmanl? co?rafyas?ndaki itibar? artar. ?zellikle Balkanlarda yayg?n olarak kullan?l?r. Hatta bir d?nem S?rbistan'?n mill? k?l?c? haline gelir.

T?rk k?l?c? ve yata?an marka haline getirilebilir mi? Haberin ilk b?l?m?nde bahsi ge?en "Sel?uklu'dan Osmanl?'ya, Osmanl?'dan G?n?m?ze T?rk K?l?c? Yata?an" ba?l?kl? proje bu anlamda umut veriyor. ?ki y?ll?k ?al??ma kapsam?nda 150 ki?iye demir d?vmeden i?lemeye kadar geni? bir sahada e?itim verilmesi s?z konusu. Proje Koordinat?r Yard?mc?s? Kudret ?enel'e g?re ?al??ma T?rk k?l?c? ve yata?an? hak ettikleri noktaya ta??yacak. E?itimlere Yata?an'da ustal?k yapan demirciler de i?tirak edecek. 70 ya??ndaki H?seyin Can ve k?l?? ustas? S?leyman ?ahin bunlardan ikisi. ?kisi de ocak ba??nda yeti?en isimler. Ancak kendi ifadeleriyle ortaya ??kt??? ?zere yata?an ve k?l?? imalatlar? daha yeni. 10 y?ld?r k?l?? ve yata?an ?reten Can ve 1999'dan bu yana i?in i?indeki ?ahin, ?al??malar?n? elde edebildikleri eski kesici silahlar? g?rerek yapm??. Bilimsel bir inceleme s?z konusu de?il yani.

?enel, yerli ustalar?n yurtd???ndan gelecek ustalar taraf?ndan e?itilece?ini belirtiyor. ?imdiye kadar bir Alman ustayla anla??lm?? durumda. Japonlarla g?r??meler ise s?r?yor. 1,5 milyon Avro'ya yak?n AB hibesi alan proje ?n?m?zdeki aylarda ba?lat?lacak. Horoz'a g?re Rick Barrett, Kevin Cashen, Vince Evans, Richard Furrer, Jim Hri soulas, Michael T. Pearce, Angus Trim, Tim Zowada gibi Bat?'da nam salan ustalar?n bilgisinden yararlan?lmal?. Bunlar gerekirse T?rkiye'ye davet edilerek ocak ba??nda ?al??t?r?lmal?. Sadece Fatih Sutan Mehmet'in me?hur k?l?c?n? birebir imal eden Evans ve akademik kariyerinin yan?nda ?rs ba??nda ?al??an Hrisoulas dahi gelse k?r. ?kisi de T?rk k?l??lar? konusunda uzman ??nk?.[/spoiler]